gru
14

O języku, tłumaczeniach i nie tylko

Niedawno nakładem wydawnictwa JanKa ukazał się zbiór wywiadów Słowa i światy – rozmowy Janiny Koźbiel. Wybitna dziennikarka pyta swoich rozmówców (głównie pisarzy) nie tylko o kulisy powstawania ich książek – ważna jest dla niej również kondycja współczesnego języka polskiego. Nie zabrakło też pytań o tłumaczenia.

Janina Koźbiel jest dziennikarką, redaktorką, a także nauczycielką (ukończyła filologię polską oraz podyplomowe dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim). Publikowała wywiady i reportaże w Literaturze, Polityce, Kobiecie i życiu oraz Więzi. Wydane niedawno Słowa i światy – rozmowy Janiny Koźbiel to zbiór wywiadów z ludźmi powiązanymi w różny sposób z literaturą i językiem (m.in. Janem Miodkiem, Wiesławem Myśliwskim, Dorotą Masłowską, Piotrem Ibrahimem Kalwasem czy Tomaszem Białkowskim). Ponadto znalazły się tu osoby, które w swoim dorobku mają również tłumaczenia (Magdalena Tulli, Andrzej Turzyński).

Janinę Koźbiel interesuje przede wszystkim sposób, w jaki słowa i język kształtują literaturę i rzeczywistość. Wnioski rozmówców nie są optymistyczne: polszczyzna zmienia się na gorsze, coraz więcej w języku uproszczeń, zbędnych zapożyczeń (głównie z angielskiego). Znajdziemy tu również kilka refleksji na temat tłumaczeń. Wspaniała pisarka, Magdalena Tulli (która przełożyła m.in. opowiadania Fleur Jaeggy Gniew niebios, za co została uhonorowana prestiżową nagrodą miesięcznika Literatura na Świecie) twierdzi:

„Zawsze starannie sprawdzałam przekłady moich własnych książek na angielski, niemiecki, francuski i włoski. Tak się składało, że robili je dobrzy tłumacze. Jeśli im czasem czegoś brakowało, to zdrowej nonszalancji. Tłumacze są za blisko słownika, za bardzo spętani, przez to zdarza im się zgubić rzeczy najważniejsze: aluzję, ironię, Tego, co nieprzetłumaczalne, nie wolno tłumaczyć niezrozumiale. Trzeba wtedy odejść od tekstu na tyle, na ile to konieczne, znaleźć zrozumiały ekwiwalent*.”

Człowiek, którego narzędziem pracy jest słowo powinien mieć świadomość przekształceń zachodzących we współczesnej polszczyźnie (czy to pisanej czy mówionej). Dotyczy to również tłumaczy – wszak aby przekład był naprawdę dobry trzeba mieć odpowiednie „wyczucie” językowe. Właśnie dlatego
książka Słowa i światy: rozmowy Janiny Koźbiel stanowi wartościową lekturę, której żaden tłumacz nie powinien przegapić.

*M. Tulli:
O fikcji i dziwnych namiętnościach. W: Słowa i światy – rozmowy Janiny Koźbiel. Wydawnictwo JanKa. Pruszków 2012, s. 197.

Źródło tekstu i grafiki:
www.jankawydawnictwo.pl

|