mar
17

Łacina w języku polskim

Ile procent polszczyzny jest w języku polskim? Absurdalne pytanie? Tylko pozornie. Język polski może się poszczycić długą i  złożoną historią. W XVIII wieku na terenie naszego kraju powszechnie posługiwano się łaciną, która w końcu zaczęła „psuć” polszczyznę.

W XVI w. w języku polskim – na obszarze Rzeczpospolitej Obojga Narodów – narodziła się specyficzna maniera mówienia, która przekształciła się w prawdziwy fenomen lingwistyczny Europy Wschodniej. To makaronizowanie, styl pisania i mówienia polegający na przeplataniu wypowiedzi w języku ojczystym wyrażeniami pochodzącymi z innych języków (np. z łacińskiego).  Makaronizowanie można wręcz uznać za rodzaj oddzielnego języka, a przynajmniej socjolekt (odmiana językowa, którą posługiwała się określona grupa społeczna – w tym przypadku szlachta polska).

Łacina stała się lingua franca (to wyrażenie można ogólnie przetłumaczyć jako: język będący  środkiem komunikacji między różnojęzycznymi grupami ludzi) Rzeczpospolitej i uważana była za drugi lub trzeci (po polskim i ruskim) język w kraju. Powszechnie używano jej w życiu publicznym, a także w mowie potocznej (w formie łacińskich wtrąceń). Nawet ówczesnym wybitnym pisarzom promującym język polski – Janowi Kochanowskiemu czy Łukaszowi Górnickiemu – zdarzało się posługiwać łaciną. Za najlepszy przykład ilustrujący makaronizowanie w polskiej literaturze uważa się dziś Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska (na zdj).

Maniera makaronizowania pogłębiała się w XVIII w., prowadząc do stopniowego „zepsucia” języka. Dopiero pod koniec następnego wieku rozpoczęto prace zmierzające do oczyszczenia polszczyzny. Jednak język łaciński wraz z makaronizowaniem okazał się niezwykle  wpływowy – echa tego wyjątkowego stylu mówienia i pisania odnaleźć można w niektórych polskich książkach z XIX i XX w. (np. Trylogii Henryka Sienkiewicza czy Transatlantyku – wybitnej powieści Witolda Gombrowicza).

Przykład łacińskich makaronizmów pokazuje, jak z upływem lat przemijają mody lingwistyczne. Łacina dawniej tak chętnie używana w codziennej komunikacji, dziś przez wielu znakomitych badaczy jest uznawana za język martwy.

Źródło tekstu i grafiki: http://culture.pl/pl/artykul/jezyki-polski-czyli-w-poszukiwaniu-utraconej-roznorodnosci-europy#maka
Źródło grafiki: http://barok.pev.pl/s11.html

|