maj
4

Język polski na Litwie

„Litwo ojczyzno moja!” – tak zaczyna się najsłynniejsza polska epopeja narodowa, czyli Pan Tadeusz Adama Mickiewicza. Relacje Polski i Litwy na przestrzeni wieków były skomplikowane – okazuje się, że język polski miał istotne znaczenie dla kształtowania się litewskiej świadomości narodowej.

Okazuje się, że słowa „Litwa” i „litewski” nie są wcale tak jednoznaczne, jak mogłoby się wydawać. Oznaczają odpowiednio kraj i etniczną przynależność do narodu litewskiego, ale również kulturowy obszar (teren dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego) zamieszkiwany przez ludność posługującą się różnymi językami.

Najsłynniejszym użyciem słowa „Litwa” w tym znaczeniu jest pierwszy wers Pana Tadeusza Adama Mickiewicza (na zdj.). Okolice Nowogródka – bo to o nich pisze ten wybitny twórca – były zamieszkiwane przez ludność białoruską, polską, żydowską, tatarską i litewską.

Przez wiele wieków językiem litewskim posługiwano się głównie na litewskich wsiach. Można to wytłumaczyć postępującą od XIV stulecia rusyfikacją litewskiej szlachty, a później jej silną polonizacją. Dopiero w XIX wieku nastąpiło odrodzenie się litewskiej świadomości narodowej, do czego przyczynili się znakomici pisarze i artyści, przeważnie dwujęzyczni (np. Antanas Klementas, Silvestras Valiunas, Simonas Stanevicius, Antanas Strazdas, Daukantas, którzy doskonale znali język polski i litewski).

Jak zauważa historyk Aleksandravicius Egidijus, w tych czasach literatura litewska powstawała również w języku polskim. Wśród takich dzieł wymienia wyjątkowe dziewięciotomowe Dzieje starożytne narodu litewskiego Teodora Narbutta (który język litewski znał dosyć słabo), a także inne książki ważne dla litewskiej tożsamości narodowej – O początkach narodu i języka litewskiego Franciszka Ksawerego Bohusza czy Litwa i jej ludy Leona Wasielewskiego.  

Jak widać na przykładzie Litwy, świadomość narodowa może się rozwijać również poprzez język obcy.

Źródło tekstu: http://culture.pl/pl/artykul/jezyki-polski-czyli-w-poszukiwaniu-utraconej-roznorodnosci-europy#maka
Źródło grafiki: http://pl.wikipedia.org/wiki/Adam_Mickiewicz

|